این گاه‌شمار از دوران غارنشینی یعنی حدود ۱۰۰٫۰۰۰ سال پیش از میلاد تا سال ۵۵۸ پیش از میلاد یعنی آغاز فرمانروایی کوروش بزرگ در فارس، انشان و خوزستان می‌باشد.

ایلامیان از آغاز دوره پیش‌ایلامی تا پایان دوره ایلام نو، حدود ۲۶۶۱ سال در جنوب غربی ایران زندگی و حکومت می‌کردند.

عدد سال‌ها، تاریخ پیش از میلاد را نشان می‌دهد:

پیش از تمدن ایلام

پیش از میلاد ۳۲۰۰ (______________← ۱۰۰٬۰۰۰ پیش از میلاد
تصویر ۱: جمجمه انسان راست‌قامت در دمانیسی واقع در گرجستان امروزی.
تصویر ۲: دیوارنگاری غار دوشه، خرم‌آباد لرستان در رشته کوه زاگرس، حدود هزاره هشتم پیش از میلاد
تصویر ۳: جمجمه یک پسر بچه نئاندرتال کشف شده در حفاری منطقه تشیک تاش
  • حدود ۷۰٬۰۰۰: جمجمه یک پسر بچه نئاندرتال کشف شده در حفاری منطقه تشیک تاش. (تصویر ۳)
  • حدود ۹٬۰۰۰: دو قبیله اصلی هند و اروپایی به جنوب ایران کنونی کوچ کردند که بعدها قبایل ماد را تشکیل دادند.
  • حدود ۸٬۰۰۰: وجود مدارک و شواهد از گسترش روستاها، زندگی بر پایه کشاورزی و دامپروری در محدوده کوه‌های زاگرس و مناطقی مثل سراب، تپه گوران و علی کش.
  • حدود ۵٬۰۰۰: کشف اسکلت انسان در منطقه مولوی تهران.
  • حدود ۵٬۵۰۰: پیدایش یکی از قدیمی ترین سکونت‌گاه در تپه سیلک در نزدیکی کاشان.
  • حدود ۴٬۵۰۰: ظرف شراب تپه حاجی فیروز نقده به عنوان نخستین وسیله شراب سازی موجود در دوران نوسنگی. ()
  • حدود ۴٬۲۰۰: بنیانگزاری شوش در جنوب غربی ایران.
تصویر ۴: پیمانه با نقش بز کوهی در میان اشیاء مربوط به مراسم تدفین در تمدن شوش کشف شده است. نقش لک‌لک، بز کوهی و نژاد خاصی از سگ بر روی ظرف دیده می‌شود.
  • حدود ۳٬۵۰۰: سفالینه‌های نقاشی شده در شوش واقع در ایلام بیانگر دوره‌ای پیشرفته از طرح‌های هندسی، ایجاد سبک خاص از انسان و شکل‌هایی از جانوران در آنها. (تصویر ۴: نمونه سفالینه)

دوره پیش‌ایلامی

پیش‌ایلامی

دوره ایلام باستان

ایلام (تمدن)

دوره ایلام میانه

ایلام (تمدن)
  • حدود ۱٬۵۰۰ تا ۱٬۱۰۰: دوره ایلام میانه.
  • حدود ۱٬۳۵۰: سند ازدواج به شکل سنگ نگاره در بوگازکوی (Boḡazköy) واقع در آناتولی، با ذکر نام پادشاه هیتی و حاکم تمدن میتانی که فرمانروایان سرزمین‌هایی هستند که مردم در آنجا به الهه‌های هندی-ایرانی میترا-وارونا، ایندرا و اشوین‌ها متوسل می‌شوند و به آنها را می‌پرستند. این سند ظاهراً رسیدن موجی از اقوام هندو-ایرانی را به شمال غرب ایران تصدیق می‌کند.
  • حدود ۱٬۳۵۰: آغاز مهاجرت قبایل ایرانی به سمت غرب از مجموعهٔ باستان‌شناسی باختر-مرو (تمدن آمودریا) به فلات و مناطق غربی ایران امروزی.
  • حدود ۱٬۲۴۴ تا ۱٬۲۰۸ : افزایش درگیری‌های بین ایلام و آشور. یورش توکولتی نینورتای یکم پادشاه آشور به کوه‌های شمال ایلام. حمله ایلام به بابل در زمان پادشاهی کیدین خوران (Kidin-Ḵutran).
  • حدود ۱٬۱۰۰ تا ۷۷۰: اتحاد ایلام و بابل علیه آشوریان. در این برهه زمانی انشان جزئی از خاک ایلام است.
  • حدود ۱۱۷۱: حمله کویترناحونته شاه ایلام به بابل و فتح آن سرزمین.

دوره ایلام نو

ایلام (تمدن)
تصویر ۴: نقاشی زرتشت در یزد
  • حدود ۱٬۰۰۰: برخی از مورخین سال تولد زرتشت را در این سال تخمین زده‌اند. زادروز زرتشت در بین پژوهشگران و تاریخدانان مبحثی مورد مباحثه و مجادله است. این تفاوت از ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد می‌باشد. (تصویر ۴: نقاشی در یزد)
  • ۸۳۵: نام ماد برای نخستین بار در یک سنگ نگاره متعلق به شلمنسر سوم، پادشاه آشور ظاهر شد.
  • ۸۱۰: آداد-نراری سوم پادشاه آشور به ماد لشکر کشید و صفحات غربی فلات ایران را تصرف کرد.
  • حدود ۷۷۰ تا ۶۴۶: قبایل پارسی، ایلامیان انشان را وادار به مهاجرت به سمت شهر شوش کردند.
  • حدود ۷۰۸: بنیانگزاری ماد به مرکزیت هگمتانه به وسیله دیاکو.
  • حدود ۷۰۵: میلاد هخامنش نیای دودمان هخامنشیان.
  • حدود ۶۷۵: آغاز پادشاهی فرورتیش. (بنا به نقل هرودوت)
  • ۶۳۹: آشوربانیپال شاه آشور، ایلام را شکست داد و شوش را غارت کرد. پس از این جنگ، ایلام هرگز به عنوان یک قدرت مستقل ظاهر نگردید. (تصویر ۵: سنگ‌نگاره)
  • ۶۳۳: حمله سکاها به ماد.
  • ۶۲۵: مرگ آشوربانیپال پادشاه قدرتمند آشور و ساقط کننده پادشاهی ایلام.
  • ۶۲۴: شکست و عقب راندن سکاها توسط مادها.
  • ۶۲۴: آغاز پادشاهی هووخشتره پادشاه ماد.
  • ۶۱۲: اتحاد ماد و بابل و حمله هووخشتره به نینوا مرکز آشور و براندازی پادشاهی آشور.
  • ۵۸۴: مرگ هووخشتره و انتقال سلطنت به پسرش ایشتوویگو.

جستارهای وابسته

  • iranicaonline.org