مسعود کیهان
KeyhanSeiedZia.jpg
کیهان ردیف جلو نفر دوم از چپ (کنار سردار سپه)
وزارت معارف
نخست‌وزیر علی منصور
وزیر جنگ
نخست‌وزیر سیدضیاءالدین طباطبایی
پس از امیرنظام
پیش از سردار سپه
اطلاعات شخص
زاده ۱۲۷۲
تهران،
درگذشت ۱۳۴۵
تهران،
ملیت ایرانی
شغل سیاست‌مدار و نظامی
تخصص استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، محقق جغرافیا
مذهب اسلام
خدمات نظامی
لقب(ها) ماژور مسعودخان
وفاداری ژاندارمری
خدمت/شاخه پیاده نظام شیراز
فرمانده هنگ سوم فارس
جنگ‌ها/عملیات‌ها جنگ گردان اراک با قوای روس

ماژور (سرگرد) مسعودخان و بعدها دکتر مسعود کیهان (۱۲۷۲- ۱۳۴۵ خورشیدی) صاحب منصب ژاندارمری و استاد دانشگاه و رئیس موسسه جغرافیای دانشگاه تهران بود. وی از اعضای کمیته زرگنده و به همراه سید ضیاءالدین طباطبایی از عوامل اصلی کودتای ۱۲۹۹ بود.

کودکی و نوجوانی

او در سال ۱۲۷۲ در تهران به دنیا آمد. آموزش ابتدایی را نزد پدرش عبدالمطلب مستشارالوزاره فراگرفت و سپس به مدرسه علمیه وارد شد. در ۱۱ سالگی پدرش او را برای تحصیل به فرانسه فرستاد و توانست از دانشکده افسری سن سیر فارغ‌التحصیل شود و به مدت یک سال در ارتش فرانسه خدمت کرد.

زندگی نظامی

  • مقابله با انگلیسی‌ها

بازگشت مسعود به ایران مقارن سال های آغازین جنگ جهانی اول بود. وارد ژاندارمری شد و با درجه ماژوری به هنگ سوم ژاندارمری فارس اعزام گردید. در شیراز به همراه دیگر افسران «کمیته حافظين استقلال» را تشکیل دادند که هدف عمده آن مقابله با اشغال و زورگویی نیروهای انگلیسی مستقر در منطقه بود. پس از چندی به اتهام طرفداری از آلمان‌ها به تهران فراخوانده شد.

  • جنگ با قوای روس

ورود او به تهران با محاصره تهران توسط قوای روس و مهاجرت دولت همزمان بود و او مامور تشکیل گردان اراک گردید و مدتی مقابل قوای روس در اراک مقاومت کرد ولی شکست خورده و مجروح شد و عقب نشینی نمود و به دولت ملی در تبعید در قصرشیرین پیوست. شکست های پی در پی قوای ملی و اقدامات ریاست این قوا علیه وی، باعث پناهنده شدن او به دولت عثمانی گردید.

  • کودتا

همزمان با پایان جنگ اول جهانی در سال ۱۲۹۷ خورشیدی، ماژور مسعود به تهران برگشت و مجدداً در ژاندارمری مشغول کار شد و برای همکاری با کلنل اسمایس انگلیسی به زنجان رفت. بکمک اسمایس و سید ضیاءالدین، کمیته آهن را که قبلاً در اصفهان پایه ریزی شده بود تقویت و مقدمات کودتای ۱۲۹۹ پی‌ریزی نمودند. اعضاء این کمیته هم‌قسم شدند که مقدمات کودتا را فراهم آورند و این کمیته از آن پس بام کمیته زرگنده خوانده شد.

  • وزیر جنگ

پس از پیروزی کودتا و تشکیل دولت توسط سیدضیاءالدین طباطبایی، مسعود کیهان وزارت جنگ کابینه را به عهده گرفت، اما پس از چندی اختلاف بین او و رضاخان سردار سپه باعث کنار گذاشتن او از وزارت گردید و عاقبت پس از سقوط دولت سید ضیاء، کیهان به همراه بعضی از اعضای کمیته آهن به اروپا مهاجرت کرد.

سوابق علمی

کیهان در سال ۱۳۰۳ خورشیدی پس از اقامت کوتاهی در اروپا راهی وطن شد ولی این‌بار نظامیگری را ترک گفت و در مدرسه دارالفنون و دانشسرای عالی به تدریس زبان فرانسه پرداخت. بعد از ۴ سال به عنوان سرپرست ۱۲۰ دانشجو مجدداً به فرانسه رفت و خود نیز در رشته تاریخ و جغرافیا مشغول تحصیل شد. پس از بازگشت از فرانسه در سال ۱۳۱۴ به تدریس جغرافیا در دانشگاه تهران که به تازگی افتتاح شده بود پرداخت.

کیهان در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران مشغول تدریس شد و مدت کوتاهی در کابینه علی منصور عهده دار وزارت معارف بود. وی در سال ۱۳۴۵ در تهران وفات یافت.

مسئولیت ها

  • فرمانده پیاده نظام شیراز.
  • ریاست نظمیه فارس.
  • فرمانده هنگ سوم ژاندارمری فارس.
  • فرمانده گردان گارد اراک.
  • عضو کمیته آهن ۱۲۹۹.
  • وزیر جنگ در کابینه سیدضیاء ۱۲۹۹.
  • وزیر مشاور در آن کابینه.
  • تأسیس موزه مردم شناسی ۱۳۱۶.
  • عضو فرهنگستان ۱۳۲۰.
  • وزیر معارف در کابینه علی منصور.
  • معاون دانشگاه تهران ۱۳۳۰.

آثار

  • جغرافیای مفصل ایران (در سه جلد).
  • پیدایش فلات ایران.