مستوفی‌الممالک یکی از مناصب و القاب دیوانی ایران از دوره مغول تا عصر قاجار است.

مستوفی‌الممالک رئیس طبقه مستوفیان بود. در دوره صفویه مستوفی‌الممالک مسئول امور مالی کل مملکت محسوب می‌شد و تمامی امور مالی و مالیاتی کشور و عزل و نصب مستوفیان به دست وی صورت می‌گرفت. او در این دوره از امرا عظام محسوب می‌شد و در اواخر دوره شاه سلطان حسین حق شرکت در امراجانقی (شورای عالی دولتی) را داشت.

نادرشاه پس از تاجگذاری منصب مستوفی‌الممالک را بین چهارنفر تقسیم کرد و هریک را به سرپرستی امور مالی بخشی از کشور گماشت، اما در دوره زندیه این منصب بار دیگر به یک نفر سپرده شد. در آغاز دوره قاجار با گسترش دستگاه اداری کشور مستوفی‌الممالک مقام دوم کشور شد و رتبه‌ای بالاتر از منشی‌الممالک و وزیرلشکر یافت. در سال ۱۳۰۶ هجری قمری امور مالی کشور در دفتر استیفا متمرکز بود که بخشی از وزارت داخله شمره می‌شد و زیر نظر وزیراعظم قرار داشت.

فهرست مستوفی‌الممالک‌های ایران

افشاریه

  • میرزا محمدعلی مستوفی اصفهانی، مستوفی فارس
  • میرزا علی‌اصغر مستوفی، مستوفی خراسان
  • میرزا شفیع تبریزی (جد ثقةالاسلام تبریزی) مستوفی آذربایجان
  • میرزا باقر خراسانی، مستوفی عراق

زندیه

  • میرزا محمد بروجردی، در سال ۱۱۷۶ هـ. ق به مستوفی‌الممالکی منصوب شد.
  • میرزا محمدصادق مستوفی‌الممالک، در سال ۱۱۹۵ هـ. ق عهده‌دار این منصب بود.

قاجاریه

پانویس و منابع

جستارهای وابسته