سید محسن اعرجی معروف به محقق اعرجی فرزند سید حسن (۱۱۰۳–۱۱۹۱ خورشیدی)، از مراجع عام تقلید شیعیان بوده است.

وی در خانواده‌ای روحانی، در بغداد، دیده به جهان گشود. نسبش با بیست واسطه به علی بن حسین می‌رسد و جد پدری ایشان علی صالح (خاص علی) مدفون درصالح‌آباد از توابع شهرستان مهران می‌باشد که آرامگاه وی مهمترین زیارتگاه استان ایلام است.

تحصیل

وی پس از گذارندن مراحل کودکی و نوجوانی به کسب و تجارت روی آورد و در بغداد، مشغول تجارت شد. وی در کنار تجارت، لغت عرب و علوم عربی را تدریس می‌کرد و تا چهل سالگی در این حرفه مشغول فعالیت بود و پس از آن برای کسب معارف علوم دینی به نجف اشرف هجرت کرد.

استادان

شاگردان

خانواده

فرزندان او سادات محسنی در استان ایلام ودر نزدیکی مدفن جد بزرگش امام زاده علی صالح پراکنده‌اند.

ذوق شعری

سید محسن اعرجی علاوه بر عنوان فقیه و عالم اصولی، ذوق شعری نیز داشت. مجموع اشعار وی، در دیوان شعرش موجود است. وی قصیده‌ای طولانی دربارهٔ علی سروده است که به قصیده «دالیه» معروف است.

آثار

  • وسائل الشیعة الی احکام الشریعة
  • درر البهیة فی الفقه الامامیة
  • المحصول فی الاصول
  • المهذب الصافی
  • سلالة الاجتهاد فی الفقه
  • فواید علم الرجال
  • کتاب فی الصلاة
  • دیوان شعر
  • ارجوزه در فقه موسوم به «الفیه فقهیه»
  • اصالة البرائة
  • تلخیص الاستبصار
  • حواشی علی وافی
  • عدة الرجال
  • تزییف مقدمات الحدائق
  • المعتصم
  • شرح معاملات الکفایة
  • تلخیص الاستبصار
  • رسالة فی مناظرة شیخ الطائفة
  • حواشی علی کتاب الفیومی
  • اجوبة المسائل
  • غرر الفواید و درر القلاید فی نفایس المسائل الفقیه

وفات

وی در نود سالگی به علت ابتلا به مرض استسقاء در سال ۱۲۲۷ از دنیا رفت و مقابل در مدرسه‌ای که در آن تدریس می‌کرد، جنب حرم کاظمین به خاک سپرده شد. بعضی منابع درگذشت وی را ۱۲۴۰ قمری دانسته‌اند.

در تاریخ وفاتش، عبارات گوناگونی گفته‌اند از جمله:

  • بموتک محسن مات الصلاح
  • نعمت المدارس و العلوم لمحسن
  • جنة الفردوس دار المحسن

  • فرهیختگان تمدن شیعه
  • جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج۵، نشر معروف، قم: ۱۳۷۸.