زبان سیوندی یکی از زبان‌های ایرانی رایج در سیوند استان فارس ایران است. این گویش از شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی یعنی هم‌دسته با بلوچی، تالشی و کردی است. زبان سیوندی تنها گویشی است که در استان فارس و جنوب باختری ایران که از زبان‌های ایرانی وشمال باختری است هم خانواده با دیگر زبان‌های ایرانی چون کردی، گیلکی، تاتی، مازنی، بلوچی و.. است.

محتویات

پیدایش سیوندی

به باور آندریاس، که لنتس، میه، بنونیست، کریستنسن ومایرهوفر گویش سیوندی ادامه زبان مادی است وسیوند جزیره زبان مادی در پارس بوده‌است که این اندیشه (نظریه) استوار بر آواشناختی این زبان است. در زبان سیوندی و مادی، *x,*huایران باستان (svهندی باستان) به f دگرگونی یافته‌است.

اما بر گمان لکوک با نگاه به واژه farnah در سنگنبشته‌های (کتیبه‌های) پارسی باستان خواسته زبان سیوندی را در خاور (مشرق) ایران ودر همسایگی خوری می‌داند. همچنین بر اندیشه ویندفور گویشهای شمال خاورایران نیای سیوندی دارد.

اما مالچانووا پژوهشگر بنیاد (مؤسسه) زبانشناسی فرهنگستان روسیه این گویش را بسیار نزدیک به زبان پهلوی ساسانی دانسته و معتقد است که از آن روزگار بجای مانده‌است.

نزدیکی بسیار واژگان این گویش با زبان پهلوی «فارسی میانه»

این اندیشه (نظریه) را استوار تر می‌نماید:

فریاد زدن :وانگ «سیوندی» وانگ «پهلوی»

برف:ورف «سیوندی» ورف «پهلوی»

بهار:واهار «سیوندی» واهار «پهلوی»

بره:وره «سیوندی» ورک «پهلوی

تصویر کتاب سیوند نوشته مجتبی خرم

هم خوانها و واکه‌ها

زبان سیوندی دارای ۲۵ همخوان، ۸ واکه و ۳ آواگروه است. همخوانها در این گویش عبارتند از:/p/,/b/,/t/,/d/,/c/,/y/,/k/,/g/,/x/,/f/,/v/,/s/,/z/,/s/,/z/,/x/,/ /,/h/,/ /,/ /,/m/,/n/,/l/,/r/,/w/,/y/ و ۸ واکه در این گویش:/a/,/a/,/o/,/u/,/u/,/e/,/i/,/i/ و ۳ آواگروه آن: /ey/,/oy/,/ow/

تصویر کتاب واژه نامه سیوندی نوشته مجتبی خرم

اهمیت زبان سیوندی

اهمیت این زبان دراین است که در استان فارس تنها اهالی سیوند هستند که به این گویش صحبت می‌کنند و تمایز زبانی مردم سیوند را با گویش نزدیکترین روستاها به سیوند از جمله روستای قوام آباد در ۴ کیلومتری شمال غربی آن و روستای دشت آباد در ۶ کیلومتری جنوب شرقی آن کاملاً مشهود می‌سازد زیرا اهالی این دو روستا زبان خاص اهالی سیوند راهنگامی که به این گویش سخن می‌نمایند متوجه نمی‌شوند و به گفته ارانسکی زبان‌شناس معروف در کتاب «مقدمه لغه ایرانی»؛ همچون جزیره‌ای در دریای زبان فارسی استان فارس مهجور مانده‌است. زبان سیوندی گویشی است منحصربه‌فرد در استان فارس و جنوب باختری ایران که تنهااهالی ان بدان گویش صحبت می‌کنند.

تصویر کتاب دستور زبان سیوندی نوشته مجتبی خرم

واژگان

تصویر کتاب واژگان موضوعی در فرهنگ مردم سیوند نوشته مجتبی خرم
تصویر کتاب گویشهای ایرانی نوشته فردریش آندریاس

افعال (سوم شخص مفرد)

ساخت دانشکده زبانها وگویشهای ایرانی وباستانی در سیوند تنها راه نجات سیوندی

ساخت دانشکده زبانهای ایرانی در سیوند که در پیش از انقلاب برای جلوگیری از فرسایش گویشهای ایرانی به دلیل محدود بودن زبان سیوندی تنها در سیوند وبرخردار بودن ازتمامی ویژگی‌های زبانهای ایرانی وناب ودست نخرده تر ماندن سیوندی نسبت به بقیه زبانهای ایرانی واز سوی دیگر باتوجه به قرارگرفتن سیوند میان نقش رستم تخت جمشید وپاسارگادبرای مطالعه بر روی خط میخی وزبان پهلوی توسط زبانشناسان خارجی و پس از انقلاب توسط زبانشناسان ایرانی و خارجی طرح گردید که در پیش از انقلاب کارهایی هم صورت گرفت اما متأسفانه هیچگونه حمایتی از سوی مسئولان استان و شهرستان در پس از انقلاب انجام نپذیرفت و ساخت دانشکده عملی نشد

شباهت سیوندی با گیلکی

سیوندی به همراه «گیلکی» «مازندرانی» گویشهای زبان کردی (کرمانجی، سورانی، زازا-گورانی)و «بلوچی» «تالشی» جز زبانهای ایرانی شمال غربی محسوب می‌شوند به شباهت سیوندی با گیلکی توجه کنید

Gilaki Sivandi English پارسی بلوچی
Dim Dim Face صورت dym
Purd Perd Bridge پل pohl
Nesä Nesä Shadow سایه saheg
Boshu Beshe Go برو brey
Zhena Zhen Woman زن jan
Esare Esare Star ستاره estar(star)

عوامل تهدید کننده زبان سیوندی

در سالهای اخیر متأسفانه عوامل زیربه عنوان تهدیدکننده زبان مطرح شده اگرچه تاکنون سیوندی انسجام و واژگان خویش را حفظ نموده اما نگرانی‌هایی در آینده وجود دارد.

↑ Andreas, F.C. , Christensen, A. , Iranische Dialektaufzeichnungen aus dem Nachlass, von F.C. Andreas. Zusammen mit Kaj Barr und W.B. Henning bearb. und hrsg. von Arthur Christensen: Erster Teil: Sâ ª va"nd⪠, ya"zdâ ª und soª â ª. Abhandlungen der Gesellschaft der Wissenchaften zu Go"ttingen.

Phil. -hist. kl. , 3. Folge. B. , ۱۹۳۹، Nr. 11. (p. ۱۶) ↑ Lentz, W. , ``Die nordiranische Elemente in der neupersischen Literatursprache bei Firdosi. Zeitschrift fur Indologie und Iranistik. Leipzig, 1926, Bd. 4, H. ۲. (p. ۲۸۸) ↑ الگو:چپ‌چینMeillet, A. , Grammaire du vieux-perse.2 e¨ d. , entierement corrige¨ e et augmente¨ e par E¨. Benveniste, 1931. (p. ۱۰)الگو:پایان چپ‌چین ↑ {چپ‌چین}Mayrhofer, M. , ``Die Rekonstruktion des Medischen. Anzeiger der osterreichischen Akademie der Wissenschaften. Phil. -hist. kl: Jg. ۱۹۶۸ (۱۰۵), N.1. Wien, 1969 (p. ۵)الگو:پایان چپ‌چین ↑ {چپ‌چین}Lecog, P. , ``Excursus: A propos du Fûme© deý, Archäologische Mitteilungen aus Iran, Ergänzungsband 10. Berlin 1983.{پایان چپ‌چین} ↑ {چپ‌چین}Windfuhr, G.L. , ``Isoglosses:A Sketch on Persians and Parthians, Kurds and Mede. Monumentum H.S. Nyberg. vol. 5. Te¨ he¨ ran-Lie© ge, 1975 (Acta Iranica){پایان چپ‌چین}

(k 75-letiyu prof. V.I. Abaeva). M. 1976.

Linguistik

Bd. I: Die Mundarten von khunsa"r, Mahallaª t Nata"nz, Nayin, Sa"mna¦ n, Sâ ¦ va"nd und soª. Kohruª d B. , 1926.