زبان‌های ایتالی زیرشاخه‌ای از زبان‌های سنتوم از خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی می‌باشند. زبان‌های ایتالی دربرگیرندهٔ زبان‌های رومی‌تبار مانند ایتالیایی، اسپانیایی، پرتغالی و فرانسوی و همچنین زبان‌های مردهٔ شبه‌جزیره ایتالیا مانند لاتین، اومبری و اوسکی می‌باشند.

دگرگونی‌های آوایی

دگرگونی‌های آوایی از زبان نیاهندواروپایی به زبان نیاایتالی چنین است:

  • آمیزش آوای کامی با ملازی:
    • ḱ> k
    • ǵʱ> ɡʱ
    • ǵ> ɡ
  • لبی و ملازی صدادار ناکامل تلفظ می‌شود:
    • ɡʱʷ> ɡʱ
    • ɡʷ> ɡ / w
  • حلقی صدادار در آغاز بی‌صدا و سپس سایشی می‌شود:
    • bʱ> pʰ> ɸ> f
    • dʱ> tʰ> θ
    • ɡʱ> kʰ> x
  • s> θ (تنها پیش از r، در جای دیگر رخ نمی‌دهد)
  • m n l r w b d ɡ p t k kʷ تغییر نمی‌کنند.

این فرگشت‌های آوایی در هر زبان ایتالی به گونهٔ مستقل و جداگانه رخ داده برای نمونه در لاتین در میان واکه‌ها داریم: f> b و θ> f.

از دگرگونی‌های بی‌قاعده می‌توان از تبدیل p به kʷ نام‌برد. برای نمونه در زبان نیاهندواروپایی عدد پنج را *penkʷe بوده که در لاتین شده‌است quinque، یا پُختن در نیاهندواروپایی *-pekʷ بوده که در لاتین coquere شده‌است.

شاخه‌ها

زبان‌های شبه‌جزیرهٔ ایتالیا در عصر آهن، سده ۶ (پیش از میلاد) زبان‌های

شاخه ایتالی خود به دو زیرشاخه بخش می‌شوند و این زیرشاخه‌ها نیز به زیرشاخه‌هایی که در پی می‌آید:

  • زبان‌های اوسکواومبری:
    • زبان اوسکی که در جنوب مرکزی شبه‌جزیرهٔ ایتالیا گویشور داشته‌است.
    • گروه اومبری:
    • زبان پیسن جنوبی در خاوری مرکزی ایتالیا گویشور داشته‌است.
  • زبان‌های لاتین‌وفالیسکی:

پیشینه

ایتالی‌زبان‌ها در هزارهٔ دوم پیش از میلاد به شبه‌جزیرهٔ ایتالیا درآمدند و می‌نماید که با قبیله‌های سلتی در اروپای باختری دارای رابطه بودند. پیش از درآمدن هندواروپاییان ایتالیا ساکنان دیگری داشته که به احتمال ناهندواروپایی بودند و شاید اتروسکی‌ها از تبار ایشان بوده‌اند.

از سده ۷ (پیش از میلاد) زبان‌های اومبری و فالیسکی دارای سامانهٔ نوشتاری بوده‌اند که از الفبای ایتالیک باستانی گرفته شده‌بود. زبان‌های ایتالیک تأثیر اندکی از زبان اتروسکی و زبان‌های یونان باستان گرفته‌اند.