زبان فارسی
زبان نیاایرانی (۱۵۰۰ پیش از میلاد)

زبان‌های ایرانی غربی


زبان فارسی باستان (۵۲۵ - ۳۰۰ پیش از میلاد)

خط میخی هخامنشی


زبان پارسی میانه (۳۰۰ پیش از میلاد - ۸۰۰ میلادی)

خط پهلویخط مانویخط اوستایی


زبان فارسی (از ۸۰۰ میلادی)

الفبای فارسیالفبای تاجیکی

خط منانی(مانوی) باز سازی شده توسط ابن ندیم در الفهرست

خط مانوی دبیره‌ای بود که به دست مانی و از روی خط سریانی(سطرنجیلی) پدید آورده بود. در اثرهای به جا مانده از آیین مانوی بیش از همه از این خط بهره برده شده است و همچنین این خط یکی از نخستین دبیره‌هایی که مانویان بدان می‌نوشتند نیز بوده است.

ابن ندیم در الفهرست آن را منانی خوانده و درباره آن سخن رانده است و برخی از حرفهای آن را بازسازی نموده است. وی این خط را آمیزه‌ای از فارسی و سریانی می‌داند. و شمار حرفهای آن را نیز بیش از الفبای عربی می‌داند. به گفته وی مردم ورارود و سمرقند نیز که در نوشته‌های دینی خود از این دبیره بهره می‌بردند آن را خط دینی می‌نامیدند. ابن ندیم همچنین این دبیره را خط رازآمیز می‌خواند.

در یافته‌های باستانشناسان نمونه‌هایی از این خط در ترکستان چین به دست آمده است. این خط برای نوشتن زبانهای پارسی میانه، پارتی، سغدی و گاه ایغوری به کار می‌رفته است.

  • الفهرست - ابن ندیم
  • هانس یواخیم کلیم‌کایت؛هنر مانوی؛ برگردان ابوالقاسم اسماعیل‌پور؛ ویراست دوم؛ ISBN 964-8332-12-6
  • ایرانیکا، MANICHEANSCRIPT

منابع