تپه باستانی، تپه تاریخی یا پُشته، تپه‌ای است که از تخریب کامل یا ناقص شهر، قلعه، زیگورات یا هر بنای عظیم دیگری در گذشته، حاصل شده‌است.

برخی از تپه‌های باستانی در ایران ۹ تا ۱۰ هزارسال قدمت دارند.

تپه‌های باستانی در ایران همواره مورد تاراج قاچاقچیان آثار باستانی بوده و گاه تعیین حریم آن‌ها موجب اختلاف سازمان‌های میراث فرهنگی و نهادهای عمرانی است. برخی دیگر از این تپه‌ها نیز به محل اقامت بیخانمان‌ها و معتادان تبدیل شده‌است.

زیگورات سیلک
تپه سیلک امروز

فهرست تپه‌های باستانی ایران

تپه‌های باستانی قزوین

در دشت قزوین تاکنون بیش از دو هزار محوطه باستان شناختی شناسایی شده است که قدمت برخی از آنها به بیش از هشت هزار سال می‌رسد. دشت قزوین از دیر باز محل تردد و مهاجرت گروه‌های انسانی بوده است. تپه‌های پیش از تاریخ (تپه زاغه، تپه قبرستان و قره تپه) واقع در جنوب این دشت، مُعّرف قدیم‌ترین دوران استقرار در این منطقه است.

تپه زاغه

تپه زاغه با وسعت حدود بیست هزار متر مربع در هشت کیلومتری شمال شرق دهستان سگزآباد از توابع شهرستان بویین زهرا قرار دارد. این تپه تقریباً گرد، و رأس آن کمتر از یک متر از سطح زمین‌های اطراف بالاتر است. در بررسی‌های اولیه این تپه، بقایای یکی از اولین اجتماعات کشاورزی به دست آمده که معرف یکی از مکان‌های اولیه اسقرار در ایران است. تاریخ تقریبی استقرار در زاغه به اواخر هزاره ششم و هفتم ق. م برمی گردد و بعد ازآن، این محل به کلی متروک شد و اهالی آن به مکانی دیگر مهاجرت کردند. به نظر می‌رسد تپه زاغه، قدیمی‌ترین بقایای باستانی را دربردارد و پس از متروکه شدن آن، استقرار در تپه قبرستان آغاز شده است. معماری بناهای زاغه اکثراً با چینه و خشت بوده و برای پوشش سقف آنها از تیرهای چوبی استفاده شده است. برای پخت‌وپز نیز از انواع اجاق در اتاق‌ها بهره می‌جستند. سفال‌های تپه زاغه به رنگ قرمز یا نخودی با سطحی صیقل یافته است و اکثراً توسط سفالگران محلی در خارج از روستا پخته می‌شد. برخی از سفال‌های این تپهٔ منقوش، عمدتاً هندسی شکل است. سایر اشیای به دست آمده از این تپه عبارت اند از: ریتونهای کره‌ای، مخروطی و استوانه‌ای، مُهر، پیکرک (مجسمهٔ کوچک) حیوان و انسان، تیغه و آثار سنگی و استخوانی. از سال ۱۳۴۹ حفاری‌های باستان‌شناسی توسط دانشگاه تهران در این مکان انجام شده است. این تپه در حدود بیست هزار مترمربع وسعت دارد و در بررسی‌های اولیهٔ نشانه‌هایی از اجتماعات کشاورزی از آن بدست آمده و جزو اولین سکونت گاه‌های ایران نیز می‌باشد.

تپه قبرستان

این تپه با ارتفاع بسیار کم، در فاصله سیصد متری غرب تپه سگزآباد (قره تپه) قرار دارد و بیشتر بقایای باستانی آن در زیر لایه‌های شن و ماسهٔ سیلاب مدفون شده است. سفال‌های به دست آمده از این تپه به صورت ظریف و منقوش است و نقوش هندسی، حیوانی وانسانی بر سفال منقوش دیده می‌شود. آثار معماری به دست آمده نیز شامل بخش‌هایی از دیوار خانه‌ها، کوچه و نمونه کوزه فلزکاری است. براساس شواهد باستان‌شناسی چنین به نظر می‌رسد که این تپه به تناوب یا مورد سکونت قرار گرفته و یا به عنوان قبرستان در طول هزاره پنجم تا اول ق. م مورد استفاده بوده است. مطالعات باستانشناسی در این محوطه از سال ۱۳۴۹ به سرپرستی دکتر عزت‌الله نگهبان آغاز و تا سال ۱۳۵۷ به طور مستمر ادامه داشته و در حال حاضر نیز توسط دانشکده باستان‌شناسی دانشگاه تهران حفاری‌های علمی و مطالعات آن با همکاری و نظارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قزوین صورت می‌پذیرد.

قره تپه

قره تپه در پنجاه و پنج کیلومتری دهستان سگزآباد، از توابع شهرستان بویین زهرا قرار دارد. طول تقریبی این تپه از شمال به جنوب ۳۴۵ متر و از شرق به غرب ۳۰۰ متر است. اطراف این تپه زمین‌های کشاورزی قرار دارد. تپه زاغه در شمال شرق این تپه و تپه قبرستان در جنوب غرب آن قرار گرفته است. آثار و اشیای به دست آمده از حفاری‌های متعدد در قره تپه عبارت اند از: آثار معماری خشتی و چینه‌ای به صورت دیوار با پایه سنگی، اجاق‌های سنگی به شکل مدور، اشیای سفالین چون: ظروف پایه دار ساده یا پایه دکمه یا سه‌پایه، ظروف ساده و منقوش به رنگ نخودی، خاکستری و قرمز، پیکره و مجسمه انسانی و حیوانی، مهره‌های سفالین و سنگی، تیغه‌های سنگی می‌باشد.

تپه زاغه متن عنوان
مختصات ۳۵٫۷۸۰۲۴۴، ۴۹٫۹۳۹۷۸۰
مکان شمال شرق دهستان سگزآباد از توابع شهرستان بویین زهرا
پیشینه تاریخی تاریخ تقریبی استقرار در زاغه به اواخر هزاره ششم (پیش از میلاد) برمیگردد - اولین اجتماعات کشاورزی
تاریخ حفاری ۱۳۴۹ - دانشگاه تهران
قره تپه متن عنوان
مختصات ۳۵٫۸۱۸۸۹۸، ۴۹٫۹۵۰۰۷۶
مکان پنجاه و پنج کیلومتری دهستان سگزآباد از توابع شهرستان بویین زهرا
پیشینه تاریخی آثار معماری خشتی و چینه‌ای به صورت دیوار با پایه سنگی، اجاق‌های سنگی به شکل مدور، اشیای سفالین چون: ظروف پایه دار ساده یا پایه دکمه یا سه‌پایه، ظروف ساده و منقوش به رنگ نخودی، خاکستری و قرمز، پیکره و مجسمه انسانی و حیوانی، مهره‌های سفالین و سنگی، تیغه‌های سنگی می‌باشد.
تاریخ حفاری ----

فهرست تپه‌های باستانی سایر کشورها

  • - فهرست غارها و تپه‌های پیش از تاریخ ایران

جستارهای وابسته